بسم الله الرحمان الرحیم

سلام. که سلام زیباترین آغاز است.

قرار بود در این مطلب به عنوان برگرفتن توشه ای از شب آسمانی و نورانی و مبارک قدر آیه ای از زیباترین و کاملترین راهنمای زندگی، آیه ای را برگزیده و آن را سرلوحه ی زندگی خود قراردهیم. و هرروز را که به فرموده ی:

آیه29 سوره الرحمن شأن خاصّ خود و متفاوت از دیروز و فردایش را دارد، باقرائت و تدبر در آن آیه آغاز و با عمل به آن آیه روز را سپری و شب را با بررسی میزان عمل به آن آیه ختم کنیم. اما جهت مقدمه یک سوال و چندنکته:

سؤال:

چرا در بین تمام اسماء الهی، تمام سوره های قرآن با بسم الله الرحمان الرحیم آغازشده است؟ یعنی با دو صفت از رحمت خداوند نه صفات دیگر خداوند؟

آیا می دانید:

در آن دسته از آیات قرآن که در انتهای آیه، صفات خداوند آمده است، در اکثرموارد،صفت رحیم بعد از یکی ازصفات خداوند،ذکرشده است. مانند: رؤوف رحیم؛ غفور رحیم.

آیا می دانید:

در میان صفات خداوند، بسیاری از آنها همریشه و به عبارت دیگر همخانواده هستند. مانند: غافر،غفّار و غفور؛

قدیر و قادر؛

أعلم، علیم،عالم و علّام؛

رازق و رزّاق

و...

ولی هیچ دو صفت همریشه نیستند که هردو با هم در یک آیه بیایند.

امّا در آغاز تمام سوره های قرآن- بجز سوره توبه-دو صفت رحمان و رحیم که همخانواده هستند، باهم آمده اند.

رحمان  اسم مبالغه است و کثرت را می رساند و  رحیم صفت مشبهه است و دلالت بر دوام و ثبوت دارد.

آیا می دانید:

صفت رحمت تنها صفتی است که به بیشترین شکلها و مشتقات گوناگون در قرآن آمده است:

راحم (اسم فاعل): رحم کننده.؛         ارحم (صفت تفضیلی یا برتر):رحمتگرترین؛ رحمان(اسم مبالغه):بسیار رحمتگر؛   رحیم ( صفت مشبهه): رحمتگر دائمی.

آیا می دانید:

در میان صفات خداوند در قرآن صفت رحیم بیشتر از همه تکرار شده است. 115بار.

حتی بیش از تعداد سوره های قرآن.

آیا میدانید:

آیات رحمت و مغفرت خداوند درقرآن بر تعداد آیات عذاب و غضب خداوند غلبه دارد؟

آیا میدانید:

در بیشتر سوره های قرآن که در توصیف بهشت و جهنم است، در اکثر این سوره ها توصیف بهشت و جایگاه بهشتیان قبل از بیان جهنم و توصیف منزلگاه دوزخیان درجهنم است؟

آیا میدانید:

در بیشتر آیات قرآن درتوصیف انبیاءو رسولان الهی صفات «بشیر» و « مبشّر» پیش از    « نذیر»  و « منذر» آمده است.

آیا میدانید:

در قرآن صفت « الرّحمان» تنها صفت خداوند است که در برخی از آیات قرآن جایگزین اسم الله شده است؟

مگر در این نام زیبا چه نکته ای نهفته است که بهترین جانشین برای کاملترین اسم خداوند - یعنی الله- که به فرموده ی مترجمان و مفسّران قرآن، مستجمع جمیع اسماء الهی-1000صفت خداوند-است،شود؟

و....

بحث رحمت در آیات قرآن،خاطرات اولین روزهای استخدامم در آموزش و پرورش را در ذهنم زنده کرد:

درتابستان سال77 که دوره ی آموزشی دبیران جدیدالاستخدام آموزش و پرورش را می گذراندم، به استادبزرگوار، جناب آقای کیائی که دروسی مانند: اخلاق، تعلیم و تربیت در اسلام و... را به ما می آموختند-و از درس و گفتار و اخلاق ایشان بسیارآموختم و انشاءالله هرجاهستند،پیروز و سربلند باشند- گفتم:

« هدف من از معلم دینی شدن اینه که با دلایل عقلی به دانش آموزان ثابت کنم اسلام دین عقلانیت و بهترین دینه و برای بچه ها ثابت کنم تمام احکام اسلام حتما دلیل عقلی داره.»

ایشان آن موقع در مقابل این سخنم که بااطمینان می گفتم و براساس غرور حاصل از بی تجربگی و نادانی فکر می کردم، بهترین هدف برای تدریس دینی است و معیار و هدفم بهترین است،سخنی نگفتند.

البته از ایشان خاطره ی زیبائی در یاد دارم:

ایشان می گفتند:

« در سالهای اولیه ی کارم دعا میکردم:« خدایا مرا باعث هدایت دیگران قرار بده.» امّا الان دعا میکنم:« خدایا مرا سنگ راه هدایت کسی قرار نده.»

( اکنون پس از سالها، بیشتر مفهوم و عمق سخن ایشان را درمی یابم.چرا که با شرایط این سالها بویژه  4سال اخیر،این دعا از مهمترین و اصلی ترین خواسته هایم ازخداست.)

و دعائی که همیشه مطلع شروع کلاسشان بود و من تا سالها شروع جلسات کلاسم بودو بعدها متوجه شدم فرازی از دعاهای سحرهای ماه رمضان است. و به دانش آموزان میگفتم:که هرکس در امتحان پایان ترم این دعا را بتواند حفظ کند و در برگه ی امتحانی بنویسد،2نمره به نمره ی امتحانیش اضافه میشود. و چه رقابت و مسابقه ای بین دانش اموزان برای این2نمره میشد:

« اللهم طهّر قلبی من النفاق و عملی من الرّیاء و لسانی من الکذب و عینی من الخیانه.»

تا سالها برایم مهمترین کار همین مباحث عقلانی در کلاس بود.به دنبال یافتن دلایل عقلی واجبات و مستحبّات و در مقابل آنها محرّمات و مکروهات بودم و در کلاس  آنها را برای دانش آموزان بازگو میکردم. و بر اساس جهل و کبر گمان می کردم بهترین خدمت را به دین اسلام کرده و بهترین روش را برای جذب دانش آموزان به دین اسلام و علاقمندکردن آنها به مباحث دینی بکار می برم.

امّا سالها طول کشید که دانستم مهمترین جلوه ی دین اسلام، تجلّی رحمت در آموزه های دینی اعم از: احکام و معارف و اعتقادات دینی و.. است.

چرا که قرآن فرموده است:

« و ما أرسلناک إلّا رحمه للعالمین.»                           سوره ی انبیاء/آیه107

« ندادم ترا حکم پیغمبری                                 مگر آنکه مژده ز مهرآوری

  بر اهل جهان نیز بی کاستی                          شوی مایه ی رحمتی راستی»   

شاید بظاهر این آیه خطاب به رسول اکرم(ص) باشد، اما از آنجا که امر شده ایم که:

« قرآن را طوری بخوان که گویی بر تو نازل شده است»

پس باید این آیه را خطاب به خود بدانیم و باید در جهت عمل به این آیه منشأ رحمت برای همه ی جهانیان- اعم از انسان و غیرانسان- باشیم. 

در پایان، با توجه به موارد بالا سوال اول را همراه با دو سوال دیگر تکرار میکنم:

چرا مطلع تمام سوره های قرآن بسم الله الرحمان الرحیم است؟

چرا این آیه میتواند انتخابی زیبا برای برگرفتن بهترین توشه از شب قدر باشد؟

چه نکات زندگی ساز و حیاتبخشی در این آیه- که پیشتر و بیشتر از آیات دیگر در قرآن تکرار شده است-نهفته است که قابلیت تکرار هرروزه ی آن در قرائت، تفکر و تدبّر در آن و عمل به آن را دارد؟

پاسخ این سوالات در پست بعدی انشاءالله.

همچنان منتظر انتقادات مفید دوستان در مورد اشکالات این نوشتار هستم

الحمدللّه ربّ العالمین

 والسلام علی من اتّبع الهدی