امتحان میان ترم دینی(4)- معاد در همین دنیاست.

بسم الله الرحمان الرحیم

سلامی چو بوی خوش آشنایی

قبلا اشاره شد که روشهای نهی ازمنکر زبانی که براساس انذار از سوزندگی آتش جهنم و عذابهای دوزخیان و بشارت به زیبائیهای بهشت و پاداش بهشتیان بود، برای ما بچه های جنگ و انقلاب که متعلق به نسل پیشین هستیم، در برخی موارد، تأثیر اندک و مقطعی داشت و برای نسل امروز که نسل پس از جنگ هستند، آن روشها نه تنها بیفایده است که گاهی نتیجه ی معکوس داشته و حتی درموارد هشدارو انذار، سبب مقاومت و لجاجت مخاطبان میشود.

مدتها بود که با اعتماد بر یاری خدا به آسیب شناسی این روش می پرداختم.به این نتیجه رسیدم که ریشه ی این آسیبها را باید در روشهای تربیت دینی دوران کودکی و نحوه ی تعلیم اعتقادات مذهبی به ما توسط والدین و مربیان و معلمان جستجو کرد و یافت.

ضمن ادای احترام و تقدیر از تمام والدین و معلمان و مربیان دینی و پاسداشت اخلاص و صداقت و صفای قلب و نیت آنان و تلاشهایشان درجهت آموزش و پرورش نسل بعد از خود، بدون آن که قصد کمرنگ کردن ارزش عملکرد آنان را داشته باشم،لازم میدانم نقدی مختصر و به امید خدا مفید جهت شناسایی آسیبهای آن روشها و اصلاح آنها انجام دهم.

(اللّهم انصرنی)

در دوران کودکی:

آموختیم که:

اصول دین سه تاست: توحید، نبوت، معادِ روز قیامت

 آموختیم که:

پاسخ کارهای نیک خود در دنیا را با رفتن به بهشت در روزقیامت می گیریم و نتیجه ی کارهای زشت و گناهانمان را هم در روز قیامت با به صورت افتادن در آتش جهنم می بینیم.

 آموختیم که:

هرکسی را که به ماظلم کرد، به پل صراط حواله داده و بگوییم:

« سر پل صراط جلوتو میگیرم»

آموختیم که:

صراط، پلی است در قیامت از مو نازکتر و از لبه ی شمشیر تیزتر و زیر آن پل، آتش جهنم است و هرکس نتواند از آن پل بگذرد در آتش جهنم می افتد.

آموختیم که:

حتی ماهرترین بندبازان هم اگر گناهکار باشند، هنگام عبور از پل دچار لغزش شده و در آتش سقوط میکنند.

آموختیم که:

اگرچه هنوز به سن تکلیف نرسیده بودیم، در مقابل خطاهایمان چنین توبیخی را می شنیدیم:

« خدا دیگه دوستت نداره. چون خدا بچه های بد رو دوست نداره اونا رو میبره جهنم.»

ظالمانه چه افترایی به خدا می بستیم.

جالب این بود که به سن تکلیف که می رسیدیم، به فرمان بزرگترها، برای تشکر از خدای مهربان که این همه به ما نعمت داده است، باید نماز بخوانیم.

همان خدایی که از دوران خردسالی به ازای هر شیطنت و خطای کودکانه-که اقتضای آن دوران است_ بلافاصله با یکی دیگر از جلوه های خشم او و وسیله ی تنبیهش که همان آتش جهنم بود ، آشنا می شدیم!!!

عجیب بود. گویی این خدای ما بهشت نداشت یا اگر داشت،بدلیل آن که در برابر جهنم بسیار کوچک بود  اصلا بکار نمی آمد!!!

 و بسیاری مطالب دیگر که آموختیم و بیش از این مجال پرداختن به آنها نیست.

اما اکنون:

از قرآن آموخته ام که:

1- آیات7و8 سوره زلزال علاوه براثبات مکافات عمل بیان می کند که معاد ابتدا در همین دنیاست:

« فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّهٍ خَیراً یَرَه* فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّهٍ شَرّاً یَرَه»

« هر آن کس که یک ذرّه کار نکو                             نمودست، پاداش می یابد او

 و گر قدر یک ذرّه کردست شرّ                                در آن روز بیند جزایش بشرّ»

ملاحظه میشود که فعل « یره» و « یعمل» هر دو به صورت مضارع آمده اند.

اگر قرار بود دیدن عمل انسان فقط در قیامت و جهان آخرت باشد، باید قبل از فعل دوم حرف« سوف» که مانند حرفwill در زبان انگلیسی نشانه ی زمان آینده است،ذکر می شد. یعنی « سوف یره» به معنای« خواهد دید».

2- در بسیاری از آیات قران وقتی خداوند از جزاء و حسابرسی در آخرت سخن میگوید، حرف « سَوفَ» را به کار برده است:

آیاتی مانند:

سوره انشقاق/ آیات8و11؛ سوره تکاثر/ آیه3و4؛ سوره لیل/آیه21/؛ سوره مریم/آیه59 و آیات دیگر.

3- آیاتی در قرآن هست که به عقوبت دنیوی گناهکاران در دنیا اشاره میکند.

آیاتی مانند:

سوره اعراف/ آیه133 که به عذابهای دنیوی بنی اسرائیل در زمان حضرت موسی(ع) به سبب ناسپاسی و کفر آنها، اشاره کرده است.

آیاتی مانند: سوره بقره/آیه7؛ سوره انعام/آیه43؛ سوره منافقون/ آیه3؛ سوره مائده/آیه13؛ سوره مطففین/آیه14 ؛ سوره قلم/آیات17 تا26و...که بیانگر گرفتارشدن ظالمان به جمود فکری و قساوت قلب در اثر گناهان است.

4- آیاتی در قرآن که به پیروزی مومنان در مبارزات و سختیها اشاره میکند:مانند:

سوره بقره/آیات249 تا251؛ سوره آل عمران/ آیات123تا127؛ آیات ابتدای سوره فتح و...

5- از واژه ی « معاد» در قرآن- که فقط یک بار درسوره قصص/آیه85 ذکر شده است- بموضوع روز قیامت و ثواب و عقاب اعمال انسانها در جهان آخرت استنباط نمی شود.

 6- احادیثی که در زمینه ی جزای دنیوی کارهای خیر یا شرّ مانند: نیکی به پدرومادر، دستگیری از درماندگان و صدقه و...است، پاداشهایی نظیر:خیر و برکت در زندگی انسان نیکوکار، زیادشدن روزی او، طولانی شدن عمر و.... و کیفرهایی مقابل این پاداشها نیز تأیید کننده ی معاد اولیه ی اعمال ما در دنیاست.

7- در دعاها ازجمله: دعای کمیل و دعای شب اول ماه رمضان از خدا آمرزش گناهانی را می طلبیم که ارتکاب آنها سبب آفات دنیوی مانند:قطع باران و برکات آسمانی، گرفتارشدن به سقم و سختی، سلب نعمت، مستجاب نشدن دعاها و... میشود .

همه ی این موارد دلالت بر این داردکه:

 با توجه به معنای واژه ی «معاد» به معنی بازگشت، می توان گفت: بازتاب اولیه ی اعمال ما- چه خیر و چه شرّ- در همین دنیا به ما بازگردانده میشود. و در جهان آخرت بازتاب ثانویه ی آن اعمال.

در ادبیات فارسی اشعاری تأیید کننده ی این موضوع هستند. مانند:

این جهان کوه است و فعل ما ندا                       سوی ما آید نداها را صدا

                                     *****************

از مکافات عمل غافل مشو                              گندم از گندم بروید،چو ز جو

                                      ******************

تو نیکی می کن و در دجله انداز                       که ایزد در بیابانت دهد باز

                                      *****************

آنقدرگرم است بازار مکافات عمل                     گر به دقت بنگری هرروز روزمحشر است

یا در ضرب المثلها:

« از هر دست که بدهی از همان دست میگیری»

گاهی خودمان در محاورات و گفتگوهایمان،به معاد اعمالمان در دنیا اذعان میکنیم.

مثلا میگوئیم:

« ببین فلانی چه کار خیری کرده که خدا اینطوری جوابش را داده.»

یا:

« دست کی رو کجا گرفتی که خدا اینجا اینجوری دستت رو گرفته.»

پس باید:

به قول زنده یاد سهراب سپهری:

چشمها را باید شست.جور دیگر باید دید. 

به نسل امروز و آینده بیاموزیم که:

پیامدهای مثبت یا منفی اعمالمان-چه نیک و چه بد- را ابتدا و در وهله ی اول در دنیا و تأثیر آنها در زندگی خود و ارتباطمان با دیگران مشاهده میکنیم.

بیاموزیم که:

اولین معاد اعمال نیک ما همین حالتهای سرشار از نشاط و آرامشی است که پس از انجام آن اعمال وجودمان را در برگمی گیرد.

بیاموزیم که:

انرژی مثبت یا منفی که به دنبال کار نیک یا بدمان در وجود ما متبلور شده و به دیگران نیز منتقل میشود، بازتاب اولیه ی کردارمان است.    

بیاموزیم که:

باریکی و تیزی پل صراط نه جنبه ی عینی که تمثیلی است دالّ بر:

باریک و ظریف و حساس بودن مرز بین اخلاص و ریا(شرک عملی). مرز بین حق و باطل. مرز بین راه خدا و راه شیطان. مرز بین عبودیت و کفر. مرز بین....

که این ظرافت و باریکی و خطری که بدنبال آن به سبب نادیده گرفتن آن دارد، سبب دقت و تعمق بیشتر در تشخیص این مرز  و انتخاب حقیقت و راه حق و رستگاری میشود.

بیاموزیم که:

بنا بر آیات: سوره آل عمران/آیه133 و سوره حدید/آیه21؛ بهشت خداوند وسعت آسمانها و زمین را دارد.

بیاموزیم که:

می توان بین قانون سوم نیوتن که ثابت میکند برای هر کنشی واکنشی است مساوی  و در خلاف جهت آن- و بحث معاد پیوند برقرارکرد. با این تفاوت اساسی و مهم که:

طبق قانون نیوتنف عکس العمل اعمال نیک و بد، یکسان و مساوی با آن عمل است. در حالی که بنابر نصّ صریح قرآن کیفر عمل زشت به همان میزان است ولی پاداش کار نیک مضاعف است. شاهد این گفتار:

« من جاء بالحسنه فله عشر أمثالها و من جاء بالسیّئه فلایجزی إلّا مثلها...»

« اگر کس کند کارنیک و سزا                            بیابد برآن، ده برابر جزا

ولی هرکه بدکارشد در جواب                            بقدر همان کار بیند عذاب»

                                                       سوره انعام/آیه160 

آیات دیگری از قرآن نیز مؤیّد این آیه هستند.ازجمله:

سوره بقره/آیه261سوره عنکبوت/آیه7 ؛ سوره شوری/آیه40؛ سوره مومن(غافر)/ آیه40؛ سوره سبأ/آیه37؛ سوره قصص/آیه84؛ سوره یونس/آیات26و27 و...

و بسیاری مطالب دیگر که باید بیاموزیم و آموزش دهیم.

حال سوال:

این مباحث چه ارتباطی با امتحان میان ترم دینی که عنوان این مطلب است، دارد؟

پاسخ:

این مباحث مقدمه و پیش زمینه ی موضوع اصلی امتحان میان ترم است که به امید خدا در مطلب بعدی به آن میپردازم.

والسلام علی من اتبع الهدی

/ 0 نظر / 27 بازدید