شبهای قدر(10)- چرا در ماه رمضان طلب حج از خدا میکنیم؟

بسم الله الرحمان الرحیم

سلام. سلامی به پاکی و تقدس فضای منا و عرفات برای حاجیان.

و سلام والاتر بر آنان که هرجایی با حضور آنان منا و عرفاتی دیگر است.

 از دوران نوجوانی که در ماه رمضان در جلسات قرآن شرکت می کردم، همیشه سوالی ذهنم را مشغول می کرد:

« چرا در دعاهای ماه رمضان از خدا توفیق حج را میخواهیم؟ آن هم نه یک سال بلکه برای هر سال ،مادامی که زنده هستیم؟»

«مگر حج که زیارت خانه ی خداست،چه فضیلتی دارد که طلب آن مقدّم و ارجح بر عبادات دیگر است؟»

در ترم دوم کارشناسی الهیات در کلاس« مبادی فقه و اصول» از استادم شنیدم که فرمودند:

« کلمات قرآنی یک معنای لغوی دارند و یک معنای اصطلاحی.مانند: کلمه ی « حج» که معنای لغوی آن« آهنگ سفر کردن» است و چون در زمانهای قدیم مردم فقط برای زیارت خانه ی خدا کاروانی آهنگ سفر می کردند این واژه برای زیارت خانه خدا بکار رفت و برای همین معنای اصطلاحی حج شد: زیارت خانه ی خدا»

تا سالها فکر می کردم معنای حج همین است.گرچه پاسخی برای سوالم نیافته بودم.

اکنون به رحمت همیشگی و بیکران الهی، بارقه ای از این معنا برایم آشکارشده است.

حج: پی در پی آهنگ و قصد خدا کردن.

در ماه رمضان-ماه نزول قرآن هدایتگر و بیّنات هدایت و فرقان- و ماه ضیافه الله-اضافه شدن انوار و بهره های الهی در وجود ما- از خدا میخواهیم که کمک کند تا پی در پی به سمت او حرکت کنیم.

به این نتیجه رسیده بودم که منظور از حج نه زیارت خانه ی کعبه بلکه حج به معنای ریشه ای و اصلی و لغوی آن است.

به این نتیجه رسیدم که « حج بیتک الحرام» یعنی:

بازگشت پی در پی من به سمت حرم امن الهی که همان قلب و فطرتی است که روح الهی در آن دمیده است.

و این یعنی توبه های مکرر نه یکبار.

« بازآ بازآ هر آن چه هستی بازآ         گر کافر و گبر و ترسا هستی بازا

این درگه ما درگه نومیدی نیست        صدبار اگر توبه شکستی بازآ»

شاید به همین دلیل است که خداوند در تمام مواردی که از توبه پذیری خود،سخن میگوید، واژه ی «توّاب»را بکار میبرد که اسم مبالغه است و به معنای« بسیارتوبه پذیر»

یکی از پیامهای کاربرد این واژه در قرآن، این است که اگر پس از توبه، دچار غفلت و انحراف شدیم، ناامید و پریشان نشویم و بدانیم راه توبه همواره و همچنان باز است و خداوند به لطف و فضل همیشگی خود به ما انسانهای سرشته شده از نسیان، همیشه فرصت جبران را میدهد.

کاش ما نیز از خدا بیاموزیم و به دیگران همیشه فرصت جبران بدهیم.

 نکته ی ظریف اینجاست که خداوند درقرآن سه مرحله را برای توبه ذکر کرده است:

1. توبه ی خداوند: بازگشت خداوندبه سمت بنده باقراردادن قصد و نیت توبه در فکر او.

2.توبه ی بنده: بازگشت بنده به سمت خدا و پشیمانی از کژراهی.

3. توبه ی خداوند: بازگشت مجدد خداوند به سمت بنده با پذیرش توبه ی او و جاری کردن فیض و رحمت خود بر بنده.

همان توبه ای که قرآن، آن را راه رسیدن به رستگاری و فلاح میداند.:

« ...توبوا إلی الله جمیعا أیّهاالمؤمنون لعلّکم تفلحون»            سوره نور/آیه31

« الا مؤمنان توبه ها آورید                           مگر ره سوی رستگاری برید»

و در آیه ای دیگر ماهیت این توبه را بیان میکند:

«یاأیّها الّذین آمنوا توبوا إلی الله توبه نصوحا....»       سوره تحریم/ آیه8

« الا مومنان نزد یزدان تمام                         نمائید توبه به اخلاص تام»

همان توبه ای که خداوند نتیجه و ثمره ی آن را تطهیر ذکر میکند و میفرماید:

« ....إنّ الله یحبّ التوّابین و یحبّ المتطهّرین.»         سوره بقره/آیه222

« خدا مهر ورزد به هرتوبه کار                        بود یار پاکیزگان کردگار»

خدا رحمت کند دوست عزیز-شاعر قرآن پزوه خانم نرگس خدائی- را.

زمانی در یکی از جلسات قرآن پژوهی این شعر را-که ازطریق پیامک به من رسیده بود- در  اثنای درس خواندم ولی ابیاتی از آن را به خاطر نداشتم، ایشان و قتی متوجه شدند، بعد از کلاس زحمت نگارش این متن و ارسال آن از طریق پیامک را کشیدند.

روحش شاد و مقامش متعالی.

دل خوش از آنیم که حج میرویم                         غافل از آنیم که کج میرویم

کعبه به دیدار خدا میرویم                               او که همین جاست کجا میرویم؟

حج به خدا جز به دل پاک نیست                     شستن غم از دل نمناک نیست

دین که به تسبیح و سر و ریش نیست             هرکه علی گفت که درویش نیست

صبح به صبح در پی مکر و فریب                      شب همه شب ناله و «أمّن یجیب»

گاهی ممکن است ما حج رفته باشیم غافل از آن که مصداق این بیت شعر بوده باشیم:

به طواف کعبه رفتم به حرم رهم ندادند        که تو در برون چه کردی که درون خانه آیی

درماه رمضان سال86 ،در برنامه ی ماه عسل با اجرای آقای علیخانی یک خانم ایتالیایی 75ساله ای را دعوت کرده بودند.ایشان بیش از40سال بود که به اسلام گرویده بود. خانمی بود بسیارنیکخواه که بیشتر اوقاتش را صرف کمک به مردم کرده بود. و هزینه ی مالی بسیاری بابت این خدمت رسانی پرداخته بود.همان خدمت رسانی که درباره اش گفته اند:

عبادت بجز خدمت خلق نیست                   به تسبیح و سجاده و دلق نیست

ولی تاآن زمان به زیارت کعبه نرفته بود.

وقتی درپایان برنامه مجری برنامه گفتند که یک حواله ی سفرحج عمره به ایشان اهداء میگردد.برخلاف ما که چقدر هیجان زده میشویم. باچنان آرامشی سکوت کرد و نگاه کرد که آقای علیخانی پرسیدند:خوشحال نشدید؟

گفتند: چرا. ولی می ترسم باعث زحمت شده باشم،.

وقتی آرامش را درچهره اش دیدم من که آن سال موفق به زیارت خانه ی کعبه شده بودم، بسیار به ایشان غبطه خوردم.حس کردم ایشان هیجان زده نشد چون باآن همه نیکخواهی که در حق دیگران داشت و مصداق این شعر بود:

ای قوم به حج رفته کجائید؟کجائید؟           معشوق همین جاست بیایید بیایید

او حج هرروزه داشت.پس عجیب نیست که اینقدر آرام است و ازشنیدن این خبر شوکه نشد. حال معنوی و آرامش ایشان درهنگام شنیدن این خبر را با حج رفتن خودم مقایسه کردم و دیدم حال من مصداق این شعربود:

به کعبه گفتم تو ازخاکی من از خاک                چرا باید به دور تو بگردم

نداآمد که با پا آمدی باید بگردی                      برو با دل بیا تا من بگردم

که او با دل به حج رفته بود.پس: قلبش حرم الله گشته بود و من...!!!

پس نتیجه آن که:

وقتی در دعاهای هرروزه و پس از هرنماز واجب از خداوند تقاضای ثبت شدن ناممان در حاجیان بیت الله الحرام را می کنیم، با توجه به معنای ریشه ای و لغوی«حجّ» درواقع قصدسفر هرروزه و هرلحظه به سمت خدا را داریم. 

توبه و تجدید عهدی هرروزه و  هر روزبعد ازنمازهای واجب-سخن گفتن با خدا- که این نماز و راز ونیاز را با توبه و تجدید میثاق با خداوند ختم می کنیم.

به عبارتی دیگر: تجدیدعهد و میثاقی با خداوند میکنیم که در آیات متعددی از قرآن مانند:

سوره بقره/آیه40 ؛ سوره انعام/آیه152؛ سوره نحل/آیه91؛ سوره اسراء/آیه34؛ سوره احزاب/آیه15و... وظیفه ی ما در وفا به عهد را یادآوری کرده است.

و در آیه ای دیگر این عهد را متذکر میشود:

« ألم أعهد إلیکم یا بنی آدم أن لاتعبدوا الشیطان إنّه لکم عدوّ مبین*

و أن اعبدونی هذا صراط مستقیم»                                  سوره یس/آیات60و61

« الا ای بنی آدم آیا که من                             نگفتم نباشید با اهرمن؟

نگفتم که اهریمن تیره خو                                شما را بود آشکارا عدو؟*

نگفتم اطاعت کنیدم سپس                             که تنها ره راست این است و بس؟»

نکته پایانی:

چرا علاوه بردرخواست برای نصیب بردن از روزیِ حج،تقاضای نوشته شدن ناممان را در دسته ی حاجیان داریم:« أن تکتبنی من حجّاج بیتک الحرام»؟

شاید به این دلیل که این تقاضا هم تجدید یادآوری عهد ما با خدا باشد.

اینکه هرروز و هرلحظه مواظب باشیم تا مبادا بواسطه ی غفلت و فراموشی عهدمان با خدا و حرکت دربیراهه ناممان از لیست حاجیان حذف شود.

زمانی در کلاس قرآن پزوهی، اندیشمند عزیزی گفت:

« ممکنه منظور از طلب حج در این آیه همان زیارت خانه خدا باشه چون در قرآن هم کلمه ی« کعبه» آمده.آن وقت پاسخ شما چیه؟»

سوال بجا و قابل تأمّلی بود.به نظر شما حق با این دوست عزیز نیست؟

درقرآن دوبار کلمه ی کعبه ذکرشده بود:

سوره مائده/آیات95و97. و در آیه97 چنین آمده است:

« جعل الله الکعبه البیت الحرام قیاما للنّاس...»

اگر بنا به سخن حکیمانه ی این دوست فاضل،منظور از طلب حج همان زیارت خانه خداو همان معنای اصطلاحی باشد، آن وقت پاسخ سوال ابتدای این نوشتار چیست؟

در حج مرسوم و معمول، چه نکاتی نهفته است که درخواست توفیق آن را بعد از هرنماز واجب در زیباترین و مبارک ترین ماه سال  از خداوند داریم؟

پاسخ ناقص و کوتاه به این سوال، در پست بعدی انشاءالله.

همچنان چشم انتظار نقدهای حکمت آموز شما حکمت گویان حقپو هستم.

شاعر قرآن پژوه خانم خدائی را با قرائت فاتحه و صلوات یادکنیم.  التماس دعا.

 والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

 

 

 

/ 10 نظر / 41 بازدید
Aisan

Salam ostad[لبخند],avval eyde saeede fetro be shoma va khanevadeye mohtarametoon tabrik migam[قلب] bad age mishe az range soorati bishtar estefade konid dar zaman bahse tobe kheili entekhabe khoobie.matalebetoon mese hamishe harf nadare[خنده][ماچ]

saghar

آری ما را بر عظمت و شناسایی شب قدر راهی نیست تنها میتوان در زیر رحمتش ایستاد تا بر ما ببارد و جان هایمان را از آب زلال خود شست و شو دهد ..... مطالب آموزنده بود ممنون [متفکر] ولی این اخرین نظری بود که دادم[خداحافظ]

تقی یاره

سلام و عرض ادب ببخشید که من نام شما رابا چهره ای در ذهن ندارم. این رابحساب کهولت سن بگذارید از پیام مجبت آمیزتون بسیار متشکرم با توجه به محتوای مفید وبلاگ تون حتما از این که بتونم از مطالبش ا ستفاده کنم خوشحال می شم. اگر شما هم در لابلای انبوه کارها به من سربزنید و بخصوص در بحثهایی که گاهی داغ است و گاهی البته کم بیننده و کم خواننده ، شرکت کنید سپاسگزار خواهم بود. اگر هم تهران هستید وفرصت ملاقات باشه که چه بهتر در پروفایلم می توانید آدرس ایمیل را داشته باشید و اگر بشود ملاقات کنیم که خوشحال می شوم برقرار باشید [گل]

صدای خاموش

سلام دوست عزیز و بزرگوارم اول بابت حسن توجهتون نسبت به بنده حقیر و مطالب وبلاگ خیلی ممنون دوم بابت تأخیر در جواد دهی به شما بزرگوار شرمنده هستم ، چند روزی دسترسی به اینترنت نداشتم ، امروز کامنتها رو خوندم سوم اینکه خیر، مطالب از قلم بنده نیست ، متأسفانه من فراموش می کنم منبع رو ذکر کنم ، خیلی ها کپی پییست رو کاری احمقانه می دانند ، اما خودم شخصا فکر می کنم خیلی اوقات گلچین کردن مطالب سایتها خیلی بیشتر مفیدست تا اینکه من مطلبی بی سند رو تحوبل دوستان بدم. بهرحال از حضورتون ممنونم مطالب وبلاگ شما هم بسیار مفیدست خدا خیرتان دهد.

عطیه

طواف خانه دل کن که کعبه خود سنگ است که این خلیل بنا کرد و آن خدای خلیل .... نمی دونم شعر رو درست نوشتم یانه، اما مضمون رو رسوندم. شاید پاسخی باشد بر بخش آخر متن. از آنجاییکه دل مومن حرم امن خداست هیچ لزومی نداره بخاطر حضور فیزیکی در مکه ناراحت یا خوشحال باشیم. چونکه معلوم نیست همه حاجیان مکه با دل رفته باشند. البته منکر ثواب مکه نیستم هرکدوم جای خود. اما بنظر من واجبتر از اونهم هست. امیدوارم همچنان توبه کننده و همچنین تواب باشیم تا حج برقرار باشد. ممنون از پاسخهایت. خواهش می کنم انقدر از لفظ شما استفاده نکن. شرمنده م می کنی. اگر دوست داری وب منو لینک کن. موفق باشی

نعیمه

سلااااااااااام[لبخند][لبخند][لبخند] خانم مطالبتون خییلی بلنده یکم کوتاهش کنم

زهرا1.7

سلام خانم!! خيلي سفر خوبيييييييييييه [لبخند][قلب] خداييشش من از وقتي كه از اين سفر برگشتم همش دعا ميكنم كه اين سفر دوباره قسمت خودم و قسمت همه ي مسلمان ها بشه!!! اگه ممكنه لطفا درباره اينكه چرا دعاي وداع(مدينة النبي،مسجد الحرام،يا ماه هاي مبارك مثل ماه رمضان)هم مطلب بنويسيد [قلب][ماچ][خداحافظ]

نعیمه

مرسی خانوم راستی مهسا می گه 2 بار خوابتونو دیدم خیییلی هم دلش براتون تنگ شده راستی خانوم e-mailتونو میدین بهتون سر بزنیم[نیشخند]

صدای خاموش

سلام و عرض ادب و احترام شما با نام وبلاگتون لینک شدید منم با همون نام " روزهای زندگی لینک کنید

حسین

خیلی عالی بود ممنونم.